{"id":655,"date":"2026-03-29T10:28:52","date_gmt":"2026-03-29T10:28:52","guid":{"rendered":"https:\/\/laukens.be\/?p=655"},"modified":"2026-08-15T09:56:07","modified_gmt":"2026-08-15T09:56:07","slug":"de-teloorgang-van-een-teutenfamilie-laurentius-laukens-1760-1795","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.laukens.be\/?p=655","title":{"rendered":"De teloorgang van een teutenfamilie: Laurentius Laukens (1760-1795)"},"content":{"rendered":"\n

(<\/strong>Met dank aan Mathieu Schuurmans voor de transcriptie van de gichten)<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Toen wij ontdekten dat Laurentius Laukens (1793) en zijn broer Hendrik (1788) aanmonsterden in de VOC, en beiden kort na hun indiensttreding stierven, riep dat allerhande vragen op: Hoe kon het dat kinderen van welstellende ouders een dergelijke stap zetten en er aan ten onder gingen? Waarom liet Laurentius zijn enig overgebleven familielid – een zoontje van acht – achter om als soldaat tegen een hongerloon dienst te nemen en zijn eigen ondergang tegemoet te gaan? Het leek dus aangewezen de levensloop van beide broers te reconstrueren om mogelijk een antwoord te vinden.<\/p>\n\n\n\n

Laurentius Laukens werd geboren op 31 juli 1760 in Achel als zoon van Godefridus Laukens en Maria Margaretha Vrancken. (zie      hoofdstuk 17.1). Godefridus stamde uit een familie van teuten: We weten dat al minstens twee generaties v\u00f3\u00f3r hem teut\/ketelapper waren met als werkgebied Osnabr\u00fcck.<\/p>\n\n\n\n

Het was het tweede huwelijk van Godefridus, die weduwnaar was van Elisabeth Van Buel. Ook de namen Van Buel en Vrancken vinden we terug in de lijsten van teutenfamilies. Godefridus was 12 jaar ouder dan zijn tweede echtgenote, en was reeds 51 toen Laurentius, die als eerstgeborene de voornaam van zijn grootvader lang vaderskant kreeg, geboren werd. Op 11 juni 1766 zag Henricus het levenslicht; naar oude gewoonte kreeg de tweede zoon de naam van de grootvader langs moederskant.<\/p>\n\n\n\n

Godefridus en zijn echtgenote waren welstellend; zij lieten een aanzienlijk vermogen na. <\/p>\n\n\n\n

Dit vermogen zou echter op enkele jaren tijd volledig verloren gaan…<\/p>\n\n\n\n

22 maart 1778: de erfenis<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

Na het overlijden van Godefridus (Govert) Laukens op 22 maart 1778 erfde Henricus – 12 jaar oud – al de erven in Leende en Borkel. Volgens het testament gebeurde dit \u201com gewichtige redenen\u201d. Laurentius erfde blijkbaar niets. Wijst dit op een familieconflict? Was Laurentius uit de gratie van zijn ouders gevallen? Op het eerste zicht lijkt het wel zo, maar we denken dat dit niet het geval is: Laurentius zelf was bij het overlijden van zijn vader nauwelijks 18 jaar, en we kunnen ons moeilijk voorstellen dat er op die jonge leeftijd al een dergelijk diepgaande crisis in de familie zou geweest zijn. O.i. zijn die gewichtige redenen elders te zoeken. <\/p>\n\n\n\n

Misschien is er sprake was van een ontvoogding met het oog op het starten van een teutenloopbaan. Volgens Mertens (1) werden vaak zonen meerderjarig verklaard, waardoor de ouder enerzijds geen vaderlijk gezag meer kon uitoefenen, en anderzijds schuldeisers geen aanspraak meer konden maken op patrimoniale goederen. Dit gebeurde tientallen keren in de vier dorpen van de bank van Pelt in de 17de eeuw, waarover Mertens schreef, maar het is mogelijk dat dergelijke gewoonten ook elders – en later – nog in voege waren. Soms werd een nietszeggende formulering gehanteerd als \u201com redenen die hem moveerden of bewogen\u201d bij de meerderjarigverklaring. De formulering \u201com gewichtige redenen\u201d komt aardig in de buurt. Wilde Godefridus zijn zoon ontvoogden met het oog op het teutenberoep? Misschien moest Laurentius voor zijn intrede in een teutencompagnie een kapitaal inbrengen, en vormen de gronden in Leende en Borkel de tegenwaarde van wat Laurentius als startkapitaal had meegekregen. Dit gebeurde blijkbaar wel meer omdat ouders er rekening mee hielden dat een kind dat niet tot en teutencompagnie toetrad, en dus daarvoor geen kapitaal nodig had, daarvoor moest gecompenseerd worden (2). Mogelijk is de erfenis van Henricus in dat licht te verklaren, en is het testament van de ouders dus toch een uitgebalanceerd verhaal (3). We komen daar verder op terug.<\/p>\n\n\n\n

11 februari 1783: het huwelijk<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

Op 11 februari 1783 huwde Laurentius met Elisabeth Poelmans, alweer een familienaam die we vaak terugvinden in lijsten met teuten. Elisabeth was de dochter van Servatius Poelmans en van Joanna Catharina Cuypers. Laurentius was bij zijn huwelijk 22 jaar oud, Elisabeth (\u00b0 Sint-Huibrechts-Lille 31\/5\/1762) 20 jaar. Als hij al niet ontvoogd was – zie hoger – werd Laurentius, door zijn huwelijk hoe dan ook meerderjarig en kon hij zelfstandig handelen: een recht waar hij blijkbaar prompt gebruik van maakte\u2026<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Huwelijk van Laurentius Laukens en Elisabeth Poelmans 11 februari 1783<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

6 maart 1783: de afgang van tochte<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

Op 6 maart 1783, dus minder dan \u00e9\u00e9n maand na het huwelijk, vinden we in de gichten een \u201cafgang van tochte\u201d door Maria Margaretha Vrancken ten voordelen van Laurentius. Dit betekent dat hij alles – op enkele uitdrukkelijk vermelde persoonlijke bezittingen na – van haar erfde op voorwaarde dat hij zijn moeder levenslang onderhield. Dus hebben we enerzijds de erfenis van bepaalde gronden toen vader stierf in 1778 ten voordele van Henricus, en komt Laurentius nu aan de beurt. Het is dus niet onwaarschijnlijk (zeker als we rekening houden met de timing zo kort na het huwelijk !) dat al deze afspraken deel uitmaakten van een evenwichtig plan dat de ouders hadden uitgewerkt. Bovendien zou Laurentius door de overdracht over voldoende middelen beschikken om zijn deel van de afspraak – zijn moeder onderhouden – na te komen.<\/p>\n\n\n\n

Eveneens op 6 maart 1783 werd er een overeenkomst afgesloten met Jan Reinier Murkens, waarbij Laurentius 1\/3 van 1333 of ongeveer 444 gulden afkomstig uit een rente van 4000 gulden afstond. Deze 4000 gulden was geen cash geld; het was een lening, uitgezet op de stad Maaseik. Een bedrag van 1333 gulden was, zeker voor iemand van 22, een groot bedrag (4). Het is onmogelijk dat hij deze som op die leeftijd al met zijn teutenhandel verdiend had. Gezien de timing ligt het voor de hand te veronderstellen dat dit kapitaal een onderdeel uitmaakte van de \u201cafgang van tochte\u201d. De 1333 gulden was niet de enige bezitting waarover hij beschikte (zie verder)! Wanneer hij dit derde deel van de rente heeft ontvangen (op 6 maart of al vroeger) is niet duidelijk.<\/p>\n\n\n\n

Waarom hij die grote som geld aan Jan Reinier Murkens overdroeg weten we niet. Evenmin weten we of hij de tegenwaarde daadwerkelijk in de hand kreeg: Misschien was het een betaling voor de intrede van Laurentius in een teutencompagnie, maar hiervoor is er voorlopig geen enkele aanwijzing.<\/p>\n\n\n\n

Eerst leek alles financieel nog naar behoren te lopen<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

De vader van Elisabeth, Servaas Poelmans, stierf al op 24 januari 1776, de moeder Joanna Catharina Cuypers op 18 augustus van hetzelfde jaar. Toch vond de scheiding en deling tussen de erfgenamen pas plaats op 12 augustus 1783, dus zeven jaar na het overlijden van beide ouders! Misschien was die scheiding en deling zo lang uitgesteld omdat het huis in zeer slechte staat was, en dringend moest hersteld worden. Volgens de akte moest de opbrengst van de verkoop dienen voor het onderhoud van de twee onmondige kinderen. Anderzijds is de timing (nauwelijks zes maanden na zijn huwelijk en dus zijn intrede in de familie), weer opvallend. Mogelijk had Laurentius op die verdeling aangedrongen. Of dit de verstandhouding tussen beide families ten goede kwam is maar de vraag.<\/p>\n\n\n\n

De goederen werden verdeeld onder Laurens Laukens als echtgenoot van Elisabeth Poelmans, Peter Poelmans, 11 jaar oud, met zijn voogd Jan Reinier Murkens, die we al kennen, en Dorus Poelmans, 12 jaar oud, met zijn voogd Jan Cuypers. Het gezin Poelmans-Cuypers telde negen kinderen, waarvan er dus maar drie in de akte voorkomen. Van drie andere kinderen weten we dat ze al overleden waren op datum van de akte, van de drie overige kennen we geen overlijdensdatum.<\/p>\n\n\n\n

Laurens Laukens erfde verschillende akkers waarvan de meeste gelegen waren aan de Achelse kant van het hedendaagse kanaal in Lille (nl in de Broekkant en de Geuskens). Het huis en sommige andere goederen bleven, mogelijk omdat het in zeer slechte staat was en nog moest gerepareerd worden, onverdeeld.<\/p>\n\n\n\n

Op 22 januari 1784, dus enkele maanden na de verdeling van de erfenis, kocht Laurentius de mede-erfgenamen uit voor de onverdeelde goederen (o.a. het huis, hof, huisveld,\u2026). Hij betaalde voor de uitkoop 1725 gulden, de helft (862 gulden en 10 stuiver) onmiddellijk in baar geld, de rest moest hij een jaar later betalen.<\/p>\n\n\n\n

Stilaan begon Laurentius met het verkopen van bezittingen <\/strong><\/h3>\n\n\n\n

Enkele dagen later, op 27 januari 1784, verkocht hij enkele stukken grond die hij ge\u00ebrfd had van de ouders van zijn echtgenote.<\/p>\n\n\n\n

Op 2 december 1784 verkocht Laurentius verschillende percelen in Lille voor de som van 350 gulden. Hij zocht dus duidelijk cash geld. Samen met de 600 gulden die hij overhield uit de verkoop van het begin van het jaar kwam hij dus theoretisch aan de som die hij in januari moest terugbetalen (862 gulden en 10 stuiver). Wat men bijgevolg zou verwachten gebeurde evenwel niet: Hij gebruikte de opbrengst niet om de overeenkomst van 1784 na te komen, want vijf jaar later werd hij gedagvaard omdat hij nog steeds niet betaald had. In die vijf jaren verkocht hij bovendien nog andere belangrijke familiebezittingen! We weten hoegenaamd niet waar al die bedragen gebleven zijn.<\/p>\n\n\n\n

Op 16 augustus 1785 werd Jan Godefridus, zoon van Laurentius en van Elisabeth Poelmans, gedoopt. Hij is al het tweede kind, maar het eerste, Godefridus Fredericus, gedoopt op 18 juli 1784, stierf al na vier dagen. Peter en meter waren Joannes Cuipers en Maria Josephina Poelmans, beiden familie langs moederskant. Daarmee was het evenwicht in de familie in ere gehouden, want meter en peter van het eerste kind kwamen immers uit de familie van Laurentius.  <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Doopakte van Joannes Godefridus Laukens 16 augustus 1785<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Op 23\/2\/1786 stierf Maria Margaretha Vrancken, 64 jaar oud, in Achel. Nauwelijks een maand later (20 maart 1786) verkocht hij het huis, hof en aangelag te Achel voor 560 gulden. Verder verkocht hij nog bezaaid land. Hier trad hij echter op voor zijn minderjarige broer Henricus. Vermoedelijk ging het hier om de eigendommen van hun ouders die nog niet verdeeld waren. <\/p>\n\n\n\n

Opvallend is weer de timing, zeer kort na het overlijden van de moeder. De geldnood moest dus groot zijn, alhoewel hij twee jaar tevoren al bezittingen had verkocht voor bedragen die de nog te betalen sommen ruimschoots overtroffen! In 1787 moest hij mogelijk ook nog het kindsdeel van zijn broer terugbetalen, maar dat verklaart de haast waarmee hij de eigendommen al begin 1786 verkocht niet.<\/p>\n\n\n\n

Op 16 april 1787 volgde de scheiding en deling van de erfenis Laukens-Vrancken, of wat er van overbleef.<\/p>\n\n\n\n

Het begin van de rampspoed: in 1788 trad Henricus Laukens in dienst bij de VOC<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

Op 16 september 1788 nam Henricus, de jongere broer, dienst bij de VOC. Waarom hij dit deed is volstrekt onduidelijk, want theoretisch had hij in 1787 ge\u00ebrfd. Mogelijk was het familiekapitaal al dermate verloren gegaan dat hij geen ander uitweg meer zag. Of is er een andere reden (zie verder)? Het was hoe dan ook een fatale beslissing, want hij stierf zes maanden later, op 14 maart 1789, op Kaap de Goede Hoop. Hij heeft Batavia nooit bereikt\u2026<\/p>\n\n\n\n

Hoe de relatie tussen beide broers was weten we niet, maar hoe dan ook moet het vertrek en de dood van Henricus een zware opdoffer geweest zijn voor Laurentius<\/p>\n\n\n\n

Een tweede opdoffer   (februari-april 1789): Dagvaarding en inbeslagname wegens achterstallige betalingen<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

De uitkoopsom aan de medeerfgenamen was begin 1789 nog steeds niet volledig betaald, want de voogden van Peter en Dorus Poelmans daagden Laurens Laukens en zijn vrouw voor de rechtbank wegens achterstallige kooppenningen van 500 guldens van de verkoop van 22 januari 1784. <\/p>\n\n\n\n

De eerste dagvaarding gebeurde op 17 februari 1789 en werd, bij afwezigheid van Laurentius, afgegeven aan Elisabeth Poelmans. Een nieuwe dagvaarding volgde op 26 februari 1789, een derde op 9 maart. Omdat haar man telkens afwezig was werden ook deze dagvaardingen bezorgd aan Elisabeth. Dat Laurentius telkens afwezig was kan te maken hebben met zijn activiteiten als teut in het buitenland, alhoewel dit in de winterperiode helemaal niet zeker is. Voor haar moet het hoe dan ook een pijnlijke zaak zijn, want de rechtszaken werden namens haar jongere broers aangespannen. Misschien dat de voogden van haar broers juist daarom vijf jaar gewacht hebben met die dagvaardingen. Opvallend is dat Laurentius, niettegenstaande hij over grote kapitalen en belangrijke eigendommen beschikte of beschikt had, nog steeds niet in staat leek om te betalen. Hij wachtte letterlijk tot hij veroordeeld werd om nieuwe stappen te zetten!<\/p>\n\n\n\n

Het geduld van de voogden van Dorus en Petrus Poelmans geraakte duidelijk op, want op 22 april 1789 volgde het Decreet “Den Heer een Heer” ten laste van Laurens Laukens en Elisabeth Poelmans. Dit decreet “den Heer een heer” is volgens de terminologie van de oude rechtspraak een decreet van de schepenbank voor inbeslagname van een goed als gevolg van wanbetaling i.v.m. roerende goederen (bv. koopwaar, geleend geld). Het pand wordt publiekelijk verkocht tot beloop van de schuld. Dit decreet staat opgetekend in de rolle van Grevenbroek (de gerechtelijke uitspraken van de Schepenbank). <\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>
\n


Aanhef van het decreet \u201cDen Heer een Heer\u201d van 22 april 1789, door Jan Reinier Murkens ingeleid ten laste van Laurens Laukens en Elisabeth Poelmans. Jan Reinier Murkens is de voogd van Petrus Poelmans, jongste broer van Elisabeth. Dit moet voor haar een zware slag geweest zijn!<\/strong><\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Het zou kunnen dat de familie door de uitvoering van het vonnis van 22 april uit haar woning in Achel gezet is, want kort daarop vinden we de familie terug in Sint-Huibrechts-Lille. Het is echter ook mogelijk dat de familie al in 1786 naar Sint-Huibrechts-Lille verhuisde, aangezien in dat jaar onder meer het ouderlijk huis in Achel verkocht werd. Laurentius verkocht op 28 november 1789 nog enkele (mogelijk de laatste?) grote stukken land in Achel.<\/p>\n\n\n\n

In september 1790 was de familie zeker verhuisd want het derde kind, Catharina, werd op 8 september in Sint-Huibrechts-Lille gedoopt. Wij vermoeden dat Catharina zeer jong gestorven is, want bij zijn indiensttreding bij de VOC (zie verder) leek Laurentius nog slechts \u00e9\u00e9n kind te hebben (Jan Godefridus)<\/p>\n\n\n\n

Een nieuwe mokerslag: het overlijden van Elisabeth Poelmans<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

Op 4 juli 1792 overleed Elisabeth Poelmans, nauwelijks dertig jaar oud. Alhoewel in die tijden veel mensen jong stierven, zouden de opeenvolgende tegenslagen in haar leven hier wel eens een rol hebben kunnen spelen: ze had beide ouders verloren toen ze 13 en 14 jaar oud was, de financi\u00eble teloorgang, het familieconflict met haar jongere broers en hun voogden; het zeer jong overlijden van twee van haar drie kinderen, het overlijden van haar schoonbroer in de VOC \u2026<\/p>\n\n\n\n

8 juli 1793: Laurentius Laukens trad in dienst bij de VOC<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

E\u00e9n jaar na het overlijden van zijn echtgenote trad Laurentius in dienst als soldaat bij de VOC. Hij moet emotioneel totaal aan de grond gezeten hebben om een dergelijke stap te overwegen. Hij aanvaardde de slechtst betaalde en gevaarlijkste job, zowat de enige job trouwens die men als buitenlander \u00e9n katholiek bij de VOC kon krijgen(5). Hij verdiende 9 gulden per maand, wat niet eens genoeg was om een gezin normaal te onderhouden(6). Zijn inkomen als soldaat staat in schril contrast met de kapitalen waarover hij – nauwelijks tien jaren tevoren – ooit beschikt had..<\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"
Egidius Vrancken was een volle neef van Laurentius Laukens, langs moederskant. Aan Egidius moesten elk jaar drie maandlonen worden uitbetaald ten voordele van Johannes Godefridus. Deze was dus slechts een achterneef van Egidius. Het is niet zeker dat Johannes Godefridus daadwerkelijk bij (de ongehuwde) Egidius verbleef. Het lijkt erop dat hij uiteindelijk in het gezin van zijn oom Petrus Poelmans, broer van Elisabeth, terechtkwam, en daar het beroep van schoenmaker leerde.<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Van zijn familie was alleen zijn zoontje Jan Godefridus nog in leven, maar blijkbaar kon hij niet meer voor hem zorgen. Hij tekende w\u00e9l een maandbrief bij de VOC, waardoor elk jaar drie maandlonen afgehouden werden ten voordele van zijn zoontje. Het bedrag moest uitbetaald worden aan \u201cEgidius Franken te Aggelen\u201d, zijn neef aan moederskant. Dit lijkt erop te wijzen dat hij Jan Godefridus bij Egidius Vrancken had achtergelaten, en dus niet bij zijn schoonfamilie, maar dat is helemaal niet zeker. Er zijn aanwijzingen dat Jan Godefridus uiteindelijk bij zijn oom Petrus Poelmans terecht kwam (zie \u201cWat gebeurde er met de kinderen van Laurentius Laukens en Elisabeth Poelmans?\u201d), maar midden 1793 was Petrus 20 jaar oud, dus nog te jong om zich al over Jan Godefridus te ontfermen. Mogelijk kwam Jan Godefridus later in dat gezin terecht, en leerde hij daar de stiel van schoenmaker.<\/p>\n\n\n\n

Overlijden van Laurentius Laukens op 4 augustus 1795<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

Het soldatenleven was zwaar: slechte kleding, slechte voeding, een voor  noorderlingen ongewoon en ongezond klimaat, militaire expedities, tropische ziektes,\u2026 Zoals zovelen overleefde ook Laurentius het avontuur niet(7).<\/p>\n\n\n\n

Hij stierf op 4 augustus 1795 – bijna dag op dag 35 jaar oud – in miserabele omstandigheden in het hospitaal van Batavia. Zieken of gekwetsten kwamen in dat hospitaal terecht, maar veel kans op genezing was er niet, want:<\/p>\n\n\n\n

\u201cIt was a morose, damp and badly ventilated building in an unhealthy environment. It served more than one and a half century and was nicknamed the Murder Pit Hole\u201d(8)<\/em><\/p>\n\n\n\n

En nog: <\/p>\n\n\n\n

\u201cSoldiers, sailors and craftsmen tried to avoid the hospitals but they had no alternative; senior employees, in contrast, were taken care of at home when they fell ill.\u201d<\/em>(9)<\/p>\n\n\n\n

Conclusie: het leven van een mislukkeling, of toch niet?<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

Het verhaal lijkt aan te tonen hoe een welvarende familie in enkele jaren tijd volledig kan verarmen door de acties van \u00e9\u00e9n persoon. Met wat we nu weten komt Laurentius uit deze geschiedenis over als een totale mislukkeling, die op geen enkel moment vat kreeg op de loop van de gebeurtenissen. Telkens weer zette hij een constructie op in de hoop zich te redden, maar even vaak moest hij een stap verder achteruit zetten. Het familiefortuin, ook dat van zijn broer blijkbaar, ging verloren. Hij eindigde totaal berooid en in miserabele omstandigheden op zijn 35ste in een ver, vreemd land. <\/p>\n\n\n\n

Maar: Is dit wel zo? Is deze mislukking uitsluitend aan zijn foute financi\u00eble beslissingen te wijten? Zijn er misschien andere oorzaken aan te wijzen? <\/p>\n\n\n\n

Het keerpunt in de levensloop van Laurentius Laukens lijkt in 1784 te liggen, wanneer voor de eerste keer duidelijk werd dat hij een deel van de schulden aan zijn schoonfamilie niet meer kon terugbetalen.  <\/p>\n\n\n\n

Vanaf dan ging het duidelijk en zeer snel bergaf: van een gefortuneerd man tot de armoede in enkele jaren tijd. <\/p>\n\n\n\n

Maar hoe kan dat? Vinden we de oorzaak van het keerpunt in 1784, dan vinden we de verklaring voor de mislukking. <\/p>\n\n\n\n

Teuten gaven soms langdurig krediet aan hun klanten. Was de jonge en onervaren Laurentius daarin misschien te ver gegaan? Was er een grote transactie grondig misgelopen? Was de rest van zijn derdedeel in de lening van 4000 gulden, uitgezet op de stad Maaseik, verloren gegaan? De stad stond er in de tweede helft van de achttiende eeuw slecht voor; armoede, het ontstaan van de bokkenrijderbendes 1780-1785 en 1790-1794. Misschien moeten we inderdaad de historische context mee bekijken: de snelle evolutie in de maatschappij, de idee\u00ebn van de verlichting met mogelijk foutieve politieke keuzes, de jaren die de Franse revolutie (1789) en – in het Prinsbisdom – de Luikse omwenteling (1789-1795) voorafgingen, \u2026<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>
\n

Het einde van de achttiende eeuw was een zeer woelige periode, zeker in het Prinsbisdom Luik. De opstand tegen de prinsbisschoppelijke macht verliep in verschillende fasen, met wisselende kansen voor de strijdende partijen. Het symbolisch \u201choogtepunt\u201d: de afbraak van de eeuwenoude kathedraal in 1794. Hierbij een zicht op de ruine, met op de achtergrond het prins-bisschoppelijk paleis.<\/p>\n\n\n\n

Bron: Wikipedia Commons: Vue des ruines du choeur de l’ancienne cath\u00e9drale de Li\u00e8ge, prise de la grande arcade, par Jean-No\u00ebl Chevron<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Epiloog: de erfenis<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

Op 17 maart 1798 hield de VOC formeel op te bestaan. De schulden werden overgenomen door de Bataafse Republiek. <\/p>\n\n\n\n

De \u201cnalatenschap\u201d van Laurentius werd door de \u201cAlgemeene Kommissie van Liquidatie\u201d vastgelegd op 21.80 gulden, op datum van 31 december \u2026. 1822! Of dit bedrag daadwerkelijk werd uitbetaald aan Jan Godefridus hebben we niet kunnen achterhalen\u2026<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

1<\/sup> J. Mertens:  \u201cKempens kramersvolk in Nederlandse en Rijnlandse gewesten tijdens de 17de eeuw\u201d, p 28<\/p>\n\n\n\n

2<\/sup>Jan van den Wouwer geeft enkele voorbeelden van dergelijke erfenisregelingen. (\u201cDe Vl\u00e4mische Strasse: Ambulante handel uit de Kempen, Westfalen en Vriezenveen tot in Rusland\u201d, p 47 )<\/p>\n\n\n\n

3<\/sup> Een gelijkaardige erfenisconstructie, waarbij een erfgenaam schijnbaar \u201cvergeten\u201d werd, vonden we bij het overlijden van Balthasar, de vader van Govert Laukens (cfr Hoofdstuk 16: \u201cZestiende en zeventiende eeuw\u201d).<\/p>\n\n\n\n

4<\/sup> Zeker wanneer men dit bedrag vergelijkt met wat een geschoolde arbeider in die tijd verdiende: zo\u2019n  240 gulden per jaar. Dit waren dan nog de lonen in Nederland, maar elders, o.m. in Duitsland, lagen de verdiensten veel lager (een reden waarom nogal wat Duitsers in Nederland gingen werken als seizoenarbeider, of dienst namen in de VOC).<\/p>\n\n\n\n

5<\/sup>\u201cHet beleid van de VOC was er op gericht de posten van zeeofficieren en van hogere dienaren in het bestuur en in de handel aan Nederlanders te geven\u201d, \u201cMen zag liever geen katholieken, Fransen, Engelsen of Schotten in Indi\u00eb ambten bekleden\u201d, en nog \u201cHoe lager de rang, hoe hoger het percentage buitenlanders\u201d (Roelof van Gelder: \u201cHet Oost-Indisch avontuur – Duitsers in dienst van de VOC\u201d, p 56).<\/p>\n\n\n\n

6<\/sup>Al waren er wel middelen om de verdiensten op te krikken: Wie zuinig had geleefd en misschien nog wat extra had bijverdiend kon – als men tenminste overleefde – toch met enkele honderden gulden naar huis keren (Roelof van Gelder: \u201cHet Oost-Indisch avontuur – Duitsers in dienst van de VOC\u201d p 57-58, 232)<\/p>\n\n\n\n

7<\/sup>Van het kader keerden velen terug, maar  \u201c\u2026 van de militairen repatrieerden er veel minder, in de periode 1700-1730 een derde, tegen de jaren vijftig iets meer dan 10 procent en nog later vrijwel niemand meer.\u201d (Roelof van Gelder: \u201cHet Oost-Indisch avontuur – Duitsers in dienst van de VOC, p 205).<\/p>\n\n\n\n

8<\/sup>Patients of the Colonial State – The rise of a hospital system in the Netherlands Indies,1890-1940 doctoraal proefschrift door Sjoerd Zondervan, p 32<\/p>\n\n\n\n

9<\/sup>Peter H. Van Der Brug \u201cUnhealthy Batavia and the decline of the VOC in the eighteenth century\u201d, essay uit \u201cJakarta – Batavia, social-cultural essays\u201d KITLV 2000 Leiden, p. 47<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

(Met dank aan Mathieu Schuurmans voor de transcriptie van de gichten) Toen wij ontdekten dat Laurentius Laukens (1793) en zijn broer Hendrik (1788) aanmonsterden in de VOC, en beiden kort na hun indiensttreding stierven, riep dat allerhande vragen op: Hoe kon het dat kinderen van welstellende ouders een dergelijke stap zetten en er aan ten… <\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":2296,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","_themeisle_gutenberg_block_has_review":false,"footnotes":"","_members_access_role":[],"_members_access_error":""},"categories":[13,18],"tags":[23,60,29,27],"class_list":["post-655","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tak-achel","category-voc","tag-achel","tag-laukens","tag-teuten","tag-voc"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.laukens.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/655","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.laukens.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.laukens.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.laukens.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.laukens.be\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=655"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/www.laukens.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/655\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2745,"href":"https:\/\/www.laukens.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/655\/revisions\/2745"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.laukens.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/2296"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.laukens.be\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=655"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.laukens.be\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=655"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.laukens.be\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=655"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}